ต่อมไร้ท่อ หมายถึงต่อมไม่มีท่อ สิ่งที่หลั่งจากต่อมเหล่านี้เข้าสู่กระแสเลือดไหลเวียนโดยตรง ไม่ต้องผ่านท่อ ดังนั้นเซลล์ของต่อมไร้ท่อจะสัมผัสกับหลอดเลือดฝอยภายในต่อมอย่างใกล้ชิด
ต่อมเหล่านี้จึงมีเลือดมาเลี้ยงอย่างมากมาย

          ต่อมเดียวกันอาจมีทั้งต่อมไร้ท่อและต่อมมีท่ออยู่ด้วยกันเช่น ตับอ่อน อัณฑะ และรังไข่ ตับอ่อนหลั่งน้ำย่อยผ่านท่อไปสู่ดูโอดีนัม และขณะเดียวกันกลุ่มเซลล์ของตับอ่อน (islets oflangerhans)
ก็หลั่งฮอร์โมนสู่กระแสเลือดโดยตรง อัณฑะก็สร้างตัวอสุจิผ่านออกไปทางท่อ แต่ขณะเดียวกันก็มีกลุ่มเซลล์เลย์ดิก (cells of Leydig) สร้างฮอร์โมนเพศสู่กระแสโลหิต
      
          ต่อมไร้ท่อสร้างสารเคมีซึ่งมักจะเรียกว่า ฮอร์โมน ซึ่งจะไปควบคุมหรือดัดแปลงสมรรถภาพของเซลล์ของอวัยวะอื่นๆ ผลของมันอาจไปกระตุ้นหรือยับยั้งก็ได้

          มี ๒ ต่อม รูปร่างคล้ายรูปสามเหลี่ยม หรือรูปพระจันทร์เสี้ยว อยู่สองข้างของสันหลังและสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับปลายบนของไต ขนาดของต่อมหมวกไตสูง ๓-๕ เซนติเมตร กว้าง ๒.๕-๓ เซนติเมตร และหนาประมาณ ๑ เซนติเมตร หนัก  ๗-๑๐ กรัม

          ต่อมนี้ประกอบด้วย ๒ ส่วน คือ ส่วนเปลือก (cortex)ค่อนข้างหนาสีเหลืองและส่วนใน (medulla) สีแดงคล้ำ ส่วนในมีประมาณ ๑ ใน ๑๐ ของต่อมทั้งหมด

          ส่วนเปลือก มีบทบาทมากในร่างกาย ถ้าหน้าที่ของต่อมนี้เสียไปจะมีผลต่อคาร์โบไฮเดรตเมแทบอลิซึม (carbohydrate metabolism) และอิเล็กโทรไลต์ (electrolytes) และน้ำของร่างกายส่วนนี้หลั่งฮอร์โมนซึ่งสัมพันธ์อย่างใกล้ชิดกับฮอร์โมนเพศ และสารพวกสเตอรอยด์ (steroids)ซึ่งค้นพบแล้วมีอย่างน้อย ๒๘ ชนิดจากส่วนเปลือก

          ส่วนใน สร้างฮอร์โมนแอดรีนาลิน (adrenalin)และ นอร์แอดรีนาลิน (noradrenalin)ทำให้หลอดเลือดทั่วไปหดตัวและทำให้ความดันโลหิตสูงขึ้น แอดรีนาลินทำให้เกิดคาร์โบไฮเดรตเมแทบอลิซึม แม้จะทำให้หลอดเลือดที่ผิวหนังหดตัว แต่ก็ทำให้หลอดเลือดที่กล้ามเนื้อขยายตัวด้วย

[กลับหัวข้อหลัก]

          อยู่ที่ส่วนล่างด้านหน้าของคอติดแน่นกับหลอดลมและกล่องเสียง ขนาดของต่อมไทรอยด์แตกต่างกันไปตามอายุเพศ และภาวะโภชนาการ ขนาดค่อนข้างโตในคนวัยรุ่น หนุ่มสาวและในคนที่ได้รับอาหารอย่างสมบูรณ์ ในหญิงยังโตขึ้นชั่วคราวในขณะมีเลือดประจำเดือนและตั้งครรภ์ ต่อมมีสีแดงแกมเหลืองและนุ่ม ขนาดเฉลี่ย สูง ๕ เซนติเมตร กว้าง ๖ เซนติเมตร หนา ๑-๒ เซนติเมตร หนัก ๑๘-๒๕ กรัม ประกอบด้วย ๒ กลีบ ซึ่งมีรูปร่างคล้ายรูปกรวย และต่อกันในแนวกลางด้วยเนื้อต่อมแคบๆ

          ต่อมนี้หลั่งฮอร์โมนเรียกว่า ไทร็อกซิน (thyroxin) ซึ่งมีความสำคัญที่สุดสำหรับการเจริญเติบโตของร่างกายอย่างเหมาะสมและสำหรับหน้าที่ของเนื้อเยื่อในร่างกายเกือบทั้งหมด

[กลับหัวข้อหลัก]

          มี ๒ คู่ เป็นต่อมขนาดเล็กอยู่ชิดกับด้านหลังของต่อมไทรอยด์ ต่อมนี้สร้างฮอร์โมนชนิดหนึ่ง  ซึ่งมีบทบาทส่วนหนึ่งเกี่ยวกับการรักษาสมดุลของแคลเซียมในเลือด และในกระดูก

        ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ถ้าตัดต่อมนี้ออกหมดทั้ง ๔ ต่อม  สัตว์นั้นจะตายภายใน ๒-๓ วัน

          ต่อมพาราไทรอยด์เหล่านี้ขนาดแตกต่างกันมาก โดยทั่วไปยาว ๓-๖ มิลลิเมตร กว้าง ๒-๔ มิลลิเมตร หนา ๐.๕-๒ มิลลิเมตร ทั้งหมดหนัก ๐.๑๐-๐.๑๔ กรัม

[กลับหัวข้อหลัก]

          อยู่ในทรวงอกส่วนบน ระหว่างกระดูกอกกับหลอดเลือดใหญ่ อาจยื่นต่ำลงไปอยู่หน้าเยื่อหุ้มหัว ในเด็กเกิดใหม่มีขนาดโตกว่าในผู้ใหญ่มาก

          ต่อมไทมัสเป็นอวัยวะสำคัญอย่างหนึ่ง ของระยะการเติบโตของชีวิต ๒-๓ ปีหลังเกิดอัตราการเจริญเติบโตลดลงอย่างรวดเร็ว แต่ก็ยังเจริญต่อไปจนถึงระยะวัยรุ่น ต่อจากนั้นไปก็จะค่อยๆ ฝ่อเล็กลง

          ในช่วงการเจริญเติบโต ต่อมไทมัสมีสีชมพู ประกอบด้วย ๒ กลีบ รูปคล้ายพีระมิดแบนทางข้าง และขนาดอาจไม่เท่ากันกลีบทั้งสองของต่อมยึดกันไว้ด้วยพังผืดหลวมๆ
 
          ต่อมไทมัส นุ่ม ขนาดและรูปร่างแตกต่างกันไปตามอายุในเด็กจะมีรูปคล้ายสี่เหลี่ยมกว้าง ในผู้ใหญ่จะหดสั้น แต่ค่อนข้างแบน น้ำหนักประมาณ ๑๓ กรัมเมื่อเกิด ๓๗ กรัมในระยะหนุ่มสาว และ ๑๐ กรัม ในคนชรา

[กลับหัวข้อหลัก]

          เป็นต่อมเล็กๆ ขนาดกว้าง ๑๔ มิลลิเมตร สูง ๖ มิลลิเมตรและยาวจากหน้าไปหลัง ๙ มิลลิเมตร หนักประมาณ ๑๒ กรัม
 
          ต่อมนี้มีหน้าที่สร้างฮอร์โมนที่สำคัญหลายอย่าง ซึ่งมีอิทธิพลต่อต่อมไร้ท่ออื่นๆ ด้วย เช่น สร้างฮอร์โมน ควบคุมการเจริญเติบโตของร่างกายและกระดูก

          สร้างฮอร์โมนควบคุมการทำงานของต่อมไทรอยด์  พาราไทรอยด์ ส่วนเปลือกของต่อมหมวกไต อัณฑะ และรังไข่ และสร้างฮอร์โมน ที่ทำให้ความดันเลือดสูงขึ้น ทำให้การปัสสาวะเป็นปกติ และทำให้กล้ามเนื้อมดลูกหดตัว

          นอกจากนี้ ยังมีกลุ่มเซลล์ของตับอ่อนสร้างฮอร์โมนอินซูลิน ซึ่งควบคุมคาร์โบไฮเดรตเมแทบอลิซึม รังไข่สร้างฮอร์โมนเพศหญิง (นอกเหนือจากการสร้างไข่) และอัณฑะสร้างฮอร์โมนเพศชาย (นอกเหนือจากการสร้างตัวอสุจิ)

[กลับหัวข้อหลัก]

          เป็นต่อมเล็กๆ รูปไข่ หรือรูปกรวย ค่อนข้างแข็ง สีน้ำตาล ขนาดยาวจากหน้าไปหลัง ๕-๑๐ มิลลิเมตร กว้าง และสูง  ๓-๗ มิลลิเมตร หนัก ๐.๒ กรัม หน้าที่ของต่อมนี้ยังไม่ทราบชัด

[กลับหัวข้อหลัก]