กลอนสุภาพ คือกลอนที่ใช้ถ้อยคำ และทำนองเรียบๆ แบ่งออกเป็น ๔ ชนิด คือ

          ๑. กลอน ๖ ( ๖ พยางค์)
          ๒. กลอน ๗ ( ๗ พยางค์)
          ๓. กลอน ๘  ( ๘ พยางค์)
          ๔. กลอน ๙ ( ๙ พยางค์)

         กลอนสุภาพ นับว่าเป็นกลอนหลัก เพราะเป็นหลัก ของบรรดากลอนทุกชนิด ถ้าเข้าใจกลอนสุภาพ เป็นอย่างดีแล้ว ก็สามารถจะเข้าใจกลอนอื่นๆ ได้โดยง่าย กลอนอื่นๆ ที่มีชื่อเรียกไปต่างๆ นั้น ล้วนแต่ยักเยื้อง แบบวิธี ไปจากกลอนสุภาพ ซึ่งเป็นกลอนหลัก ทั้งสิ้น

          กลอนสุภาพ (กลอนแปด) หนึ่งบทมี ๔วรรคหรือ ๒บาท มีชื่อเรียกต่างๆกันคือ

-วรรคที่ ๑ เรียกว่า วรรคสดับ

-วรรคที่ ๒ เรียกว่า วรรครับ

-วรรคที่ ๓ เรียกว่า วรรครอง

-วรรคที่ ๔ เรียกว่า วรรคส่ง

          ในแต่ละวรรคของกลอนสุภาพจะมีจำนวนคำประมาณ ๗-๙ คำ(พยางค์) แต่ที่นิยมใช้คือ ๘ คำ

แผนผังของกลอนสุภาพ

ลักษณะสัมผัสของกลอนสุภาพมีดังนี้

          - คำสุดท้ายของวรรคที่ ๑ ส่งสัมผัสไปยังคำที่ ๓ หรือ ๕ของวรรคที่ ๒ ในกรณีที่วรรคที่ ๒มี ๘คำพอดี แต่ถ้าในวรรคที่ ๒มีอยู่ ๙คำ จะเลื่อนไปสัมผัสกับคำที่ ๖ แทน

          - คำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ไปสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ ๓

          - คำสุดท้ายของวรรคที่ ๓ ไปสัมผัสกับคำที่ ๓ หรือ ๕ (เช่นเดียวกับสัมผัสในวรรคที่ ๑ ไปวรรคที่ ๒)

          - คำสุดท้ายของวรรคที่ ๔ ส่งสัมผัสกับคำสุดท้ายของวรรคที่ ๒ ของบทต่อไป

สัมผัสนอก-สัมผัสใน

          กลอนสุภาพมีสัมผัสที่เราต้องคำนึงถึงอยู่ ๒ ชนิดคือ

          ๑. สัมผัสนอก ได้แก่สัมผัสที่อยู่นอกวรรคอันได้แก ่สัมผัสระหว่างวรรคและสัมผัสระหว่างบท ถือเป็นสัมผัสบังคับ สัมผัสชนิดนี้จะใช้คำที่มีสระเดียวกัน ตัวสะกดมาตราเดียวกันมาสัมผัสกันเช่น  กา-ขา-ค้า-ป้า-ช้า-น่า หรือ กิน-ดิน-ศิลป์-จินต์....ฯลฯ เราเรียกสัมผัสที่ใช้สระเดียวกัน และตัวสะกดมาตราเดียวกันนี้ว่า สัมผัสสระ

          ๒. สัมผัสใน ได้แก่สัมผัสที่อยู่ในวรรคเดียวกัน เป็นสัมผัสที่ไม่บังคับ จะมีหรือไม่มีก็ได้ เพิ่มขึ้นมาเพื่อให้เกิดความไพเราะ สัมผัสในจะใช้เป็นสัมผัสสระ หรือ สัมผัสพยัญชนะ(สัมผัสอักษร) ก็ได้ สัมผัสในจะอยู่ระหว่างคำที่ ๕ กับ ๖ หรือ ๕ กับ ๗ (ในกรณีที่วรรคนั้นๆมี ๘ คำ)และระหว่างคำที่ ๖ กับ ๗ หรือ ๖ กับ ๘ (ในกรณีที่วรรคนั้นๆมี ๙ คำ)

ตัวอย่าง

โน่นเสื้อครุยยังว่างเปล่ารอเจ้าแล้ว         เสน่ห์แพรวแย้มบานมานานเนิ่น

ภาพบัณฑิตยิ้มระเรื่ออย่างเชื้อเชิญ         คือทางเดินสำหรับเจ้าจะก้าวไป

                                                                  ( บันลือ จินดาศรี )

          สัมผัสในนิยมใช้สัมผัสสระมากกว่าสัมผัสพยัญชนะและสามารถอนุโลมให้คำที่มีสระเสียง
สั้น-ยาวต่างกัน แต่มีตัวสะกดมาตราเดียวกันสัมผัสกันได้ เช่น ดิน-ศีล/ วัน-การ/ใจ-กาย เป็นต้น

-วรรคที่ ๑(วรรคสดับ)...สามารถลงท้ายด้วยเสียงวรรณยุกต์ใดก็ได้ แต่ไม่นิยมใช้เสียงสามัญ

-วรรคที่ ๒(วรรครับ)...ให้ลงท้ายด้วยเสียงเอก หรือ โท หรือ จัตวา ห้ามเสียงสามัญ และ ตร

-วรรคที่ ๓(วรรครอง)...ให้ลงท้ายด้วยเสียงสามัญ หรือ ตรี ห้ามเสียงเอก โท จัตวา

-วรรคที่ ๔(วรรคส่ง)...ให้ลงท้ายเช่นเดียวกับในวรรคที่ ๓

          สำหรับผู้ที่เพิ่งหัดแต่งกลอนใหม่ๆ ไม่ควรลงท้ายวรรคที่๒/ ๓ /๔ ด้วยมาตราแม่ กก กบ กด เพราะอาจจะทำให้หลงเสียงวรรณยุกต์ได้

          การที่เราจะแต่งกลอนให้ไพเราะนั้นคงไม่ใช่เรื่องยาก แต่ที่ยากที่สุดน่าจะอยู่ตรงที่การเริ่มต้นมากกว่า เพราะหลายต่อหลายคนมักจะมีปํญหาตรงที่ ไม่รู้ว่าจะเริ่มต้นตรงไหน ? อย่างไร?  ขอแนะนำว่าให้ปฏิบัติตามขั้นตอนดังนี้

ฝึกแต่งกลอนจากง่ายไปหายาก

          -ลองสำรวจดูซิว่าในชั้นเรียนของเรามีชื่อว่าอะไรกันบ้างเช่น สมมุตติว่ามีชื่อเกรียงไกร สมควร ศุภชัย ศักดา กรองพล ทักษิณ เฉลิมชนม์ คำรณ ...เราก็อาจเรียบเรียงให้เป็นกลอนสี่อย่างง่ายๆได้ว่า...

สมควรเกรียงไกร       ศุภชัยกรองพล
ทักษิณเฉลิมชนม์       คำรณศักดา

***หรืออาจจะเรียงเป็นกาพย์ยานี๑๑ ก็คงไม่มีใครห้ามเช่น...

สมควรเพื่อนเกรียงไกร       ส่วนศุภชัยเพื่อนกรองพล
ทักษิณกับเฉลิมชนม์          เพื่อนคำรณและศักดา

ขอขอบคุณข้อมูลจาก  ม.บันลือ จินดาศรี   โรงเรียนอัสสัมชัญ   กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย