นิทานชาดก

          ชาดก เป็นเรื่องที่มีมาก่อนพุทธกาล เป็นเรื่องที่เกี่ยวกับพระโพธิสัตว์ หรือ เป็นชีวประวัติในชาติก่อนของพระพุทธเจ้า คือ สมัยที่พระองค์เป็นพระโพธิสัตว์บำเพ็ญบารมีเพื่อตรัสรู้ นั่นเอง

          ชาดก เป็นเรื่องเล่าคล้ายนิทาน บางครั้งจึงเรียกว่า นิทานชาดก แต่มีความหมายแตกต่างจากนิทานที่เล่ากันทั่วไป คือ ชาดกเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นจริง แต่นิทานเป็นเรื่องที่แต่งขึ้น

          ชาดกที่ทรงเล่านั้นมีนับพันเรื่อง หมายถึง พระองค์ได้เสวยพระชาติเป็นพระโพธิสัตว์นับพันชาติ โดยทรงเกิดเป็นมนุษย์บ้าง เป็นสัตว์บ้าง แต่ที่รู้จักกันโดยทั่วไป คือ ๑๐ ชาติสุดท้ายที่เรียกว่า ทศชาติชาดก และชาติสุดท้ายที่สุดที่ทรงเกิดเป็นพระเวสสันดร จึงเรียกเรื่องพระเวสสันดรนี้ว่า เวสสันดรชาดก

ชาดกมี 2 ประเภท  คือ

          1. นิบาตชาดก   เป็นชาดกในพระไตรปิฎกมี 500 เรื่อง   แบ่งออกเป็นหมวดๆ  ตามจำนวนคาถา   นับตั้งแต่ 1 คาถาถึง 80 คาถา   ชาดกที่มี 1 คาถาเรียกว่า เอกนิบาตชาดก   2 คาถาเรียกว่า  ทุกนิบาตชาดก  3 คาถาเรียกว่า ตักนิบาตชาดก  4 คาถาเรียกว่า  จตุคนิบาตชาดก  5 คาถาเรียกว่า  ปัญจกนิบาตชาดก  ชาดกที่มีเกิน 80 คาถาขึ้นไปเรียกว่า  มหานิบาตชาดก  ซึ้งมี 10 เรื่อง  เรียก  ทศชาติ  หรือ  พระเจ้าสิบชาติ

          2. ปัญญาสชาติชาดก   เป็นชาดกที่แต่งขึ้นจากนิทานพื้นเมือง  ไม่มีในพระไตรปิฎก  หรือเรียกว่า  ชาดกนิบาตมี 50 เรื่อง  พระภิกษุชาวเชียงใหม่แต่งขึ้นเมื่อประมาณพ.ศ. 2000-2200  เป็นภาษามคธ  โดยเลียนแบบนิบาตชาดก  ครั้นเมื่อพ.ศ.2443-2448  พระบรมวงศ์เธอกรมพระสมมตอมรพันธ์  ดำรงตำแหน่งองค์สภานายก  หอพระสมุดสำหรับพระนคร  ได้ทรงแปลเป็นภาษาไทย  เรื่องปัญญสชาดกจึงแพร่หลาย

ชาดกทุกเรื่องจะมีองค์ประกอบ 3 ประเภท  คือ

          1. ปรารภเรื่อง  คือบทนำเรื่องหรือ  อุบัติเหตุ  จะกล่าวถึงมูลเหตุหรือที่มาของชาดกเรื่องนั้น  เช่น  มหาเวสสันดกชาดก

          2. อดีตนิทาน  หรือ  ชาดก  หมายถึงเรื่องราวนิทานที่พระพุทธองค์ตรัสเล่า

          3. ประชุมชาดก  ประมวลชาดก  เป็นเนื้อความสุดท้ายของชาดกกล่าวถึงบุคคลในชาดก  คือผู้ใดที่กลับชาติเป็นใครบ้างในปัจจุบัน

          ทศบารมี คือ บารมีที่พระโพธิสัตว์ได้ทรงบำเพ็ญ 10 ประการในชาติต่างๆ คือ

1. พระเตมีย์            บำเพ็ญ       เมตตาบารมี

2. พระมหาชนก        บำเพ็ญ       วิริยะบารมี

3. พระสุวรรณสาม     บำเพ็ญ       เมตตาบารมี

4. พระเนมีราช         บำเพ็ญ       อธิษฐานบารมี

5. พระมโหสถ         บำเพ็ญ       ปัญญาบารมี

6. พระภูริทัต           บำเพ็ญ       ศีลบารมี

7. พระจันทกุมาร      บำเพ็ญ      ขันติบารมี

8. พระนารทะ          บำเพ็ญ      อุเบกขาบารมี

9. พระวิทูร             บำเพ็ญ      สัจจะบารมี

10.พระเวสสันดร      บำเพ็ญ       ทานบารมี

        หัวใจพระเจ้าสิบชาติ  คือ เต ช สุ เน ม ภู จ นา วิ เว ( อักษรตัวแรก  ของแต่ละชาติ )

ที่มา http://thaigoodview.com/library/studentshow/st2545/5-6/no39/favorite.html