คือหัตถาครองพิภพ เป็นนิยายที่ว่าด้วยเรื่องความรักของแม่ ที่มีคุณค่าและเสน่หานุภาพ ที่จะทำให้เลือดในอกเป็นได้ทั้งพระอรหันต์ กษัตริย์ คนดี คนชั่ว คนเลวหรือคนบาป แต่สุดท้ายทุกชีวิตย่อมพ่ายแพ้แก่คำว่า ชะตากรรม หรือ กรรมที่ตามติดกันมาแต่ชาติก่อน สองมือของแม่ที่สรรปั้นทุกสิ่งอย่างเพื่อลูก แม้จะแลกมาด้วยการกระทำผิดที่ร้ายแรง ถ้าหากลูกรัก อยู่เป็นสุขสวัสดี ตัวของแม่ก็ข่มตาหลับลงได้เช่นกัน
นิยายเรื่องนี้พูดถึงชีวิตในครอบครัวของคุณหญิงศรี คุณหญิงสะบันงา ในรั้วรอบขอบชิดชายคาพระยาสมิติภูมิ ไล่เรียงเรื่องราว เหตุการณ์ต่าง ๆ ทั้งดีและร้าย เกี่ยวเนื่องกับตัวละครอีกหลายตัว
เนื้อเรื่อง
คุณหญิงศรี เป็นเมียพระราชทานของเจ้าพระยาสมิติภูมิ ที่เป็นฝรั่งมาจากประเทศอังกฤษ แต่งงานโดยไม่เต็มใจเพราะอุปนิสัยตัวเองไม่ชอบผู้ชาย จึงหาเมียบ่าวให้เจ้าคุณอยู่เรื่อยๆ แต่ถ้าหญิงคนไหนตั้งท้อง คุณหญิงจะหาทางกำจัดไปในทันที จนกระทั่งสบันงาก้าวเข้ามาอยู่ในบ้าน ทำให้เกิดปัญหารักสามเส้า ระหว่างศุกล น้องชายของคุณหญิง และท่านเจ้าคุณ จนเกิดเป็นเรื่องร้ายแรงต่างๆ ตามมา
ตัวละครที่สำคัญ
สะบันงา
เดิมเป็นเด็กสาวชาวบ้านธรรมดา มีนิสัยแก่นแก้วเหมือนเด็กทั่วไป เธอมีพ่อเป็นคนจีนและแม่เป็นคนไทย ทำให้เธอมีผิวขาวและหน้าตางามยิ่ง พ่อของสะบันงามีอาชีพทำสวนผลไม้ แต่ภายหลังสวนล่ม และพ่อของเธอติดหนี้กับท่านเจ้าพระยาสมิติภูมิ ครอบครัวของเธอจึงส่งเธอมาทำงานในบ้านของเจ้าพระยาสมิติภูมิและคุณหญิงศรี และต่อมาก็ได้เป็นภรรยาของพระยาสมิติภูมิคนหนึ่ง แต่เธอไม่เต็มใจเนื่องจากเธอมีคนรักอยู่แล้วคือ ศุกล น้องชายของคุณหญิงศรีนั่นเอง
คุณหญิงศรี
ภรรยาของพระยาสมิติภูมิ (หรืออาจจะเรียกว่า ภรรยาหลวง) เป็นภรรยาพระราชทานจากในหลวงแด่พระยาสมิติภูมิ แต่เธอไม่เต็มใจ เนื่องจากถูกคลุมถุงชน เธอจึงแยกเรือนนอนกับพระยาสมิติภูมิและจัดหาบ่าวไพร่ในปกครองของตนไปทำหน้าที่ภรรยาแทนตนเอง โดยคุณหญิงศรีเคยได้รับการสั่งสอนจากครูดอรีนครูประจำตัวของเธอว่าให้เกลียดผู้ชาย ทำให้เธอไม่คิดลงเอยกับชายใด แต่เธอถูกทางครอบครัวบังคับให้ออกเรือน เธอจึงจำใจแต่งงานกับพระยาสมิติภูมิ คุณหญิงศรีเอ็นดูสะบันงาเหมือนน้องสาว ภายหลังทราบว่าสะบันงารักอยู่กับศุกลน้องชายของตน เธอก็ไม่ได้ขัดขวางแถมสนับสนุนอีกต่างหาก
พระยาสมิติภูมิ
ข้าราชการต่างชาติวัยกลางคน เดิมชื่อ สมิธ สามีของคุณหญิงศรี เดิมมีครอบครัวอยู่แล้วที่อังกฤษ แต่ภายหลังได้มารับราชการและลงหลักปักฐานในเมืองไทย ครอบครัวที่อังกฤษจึงตัดความสัมพันธ์กับพระยาสมิติภูมิ ในหลวงเห็นความดีความชอบที่เขาได้ทำไว้ จึงพระราชทานนามใหม่ให้ว่า "พระยาสมิติภูมิ" และพระราชทานให้คุณหญิงศรีเป็นภรรยา เดิมพระยาสมิติภูมิไม่ได้เป็นคนเจ้าชู้ เขารักคุณหญิงศรีเพียงคนเดียว แต่เพราะคุณหญิงศรีคอยหาเมียให้ ทำให้ดูเหมือนเป็นคนเจ้าชู้
ยายเมี้ยน
บ่าวผู้รับใช้คุณหญิงศรี เธอมีวัยที่ใกล้เคียงกับคุณหญิงศรี และรับใช้คุณหญิงศรีมาตั้งแต่เยาว์วัย ทำให้คุณหญิงศรีเคารพเธอมากกว่าบ่าวคนอื่น เมี้ยนเป็นคนที่จงรักภักดีกับคุณหญิงศรีมาก จนหลายคนคิดว่าเมี้ยนจะทำตัวเป็นคุณหญิงศรีซะเอง เมี้ยนเองก็เคยเป็นเมียของพระยาสมิติภูมิเพราะคุณหญิงศรีนายของเธอนั้นเอง แต่พระยาสมิติภูมิไม่ชอบเมี้ยน เพราะเมี้ยนชอบกินหมาก
ศุกล
หนุ่มนักเรียนนอก มีศักดิ์เป็นน้องชายต่างมารดาของคุณหญิงศรี คุณหญิงศรีรักน้องชายคนนี้มากและชอบเรียกเขาว่า"นาย" หลังจากกลับมาจากเมืองนอก เข้าได้มาเยี่ยมผู้เป็นพี่สาวและได้พบรักกับสะบันงา ทั้งสองรักกันมาก แม้สะบันงากลายเป็นเมียของพระยาสมิติภูมิแล้ว ศุกลก็ยังไม่คลายความรักกับสะบันงาเลย
พริ้มเพรา
หรือคุณพริ้ม ลูกสาวคนโตของพระยาสมิติภูมิกับสะบันงา เธอเป็นคนเรียบร้อยและฉลาด สุขุมเยือกเย็น สามารถดูแลน้องๆ ได้ พอโตเป็นสาวก็ถูกส่งไปเรียนต่อที่ต่างประเทศ
แพรวพรรณราย
หรือคุณแพรว ลูกสาวคนที่สองของพระยาสมิติภูมิกับสะบันงา เธอเป็นคนที่แก่นแก้ว ทำทุกสิ่งทุกอย่างที่ผู้หญิงเข้าไม่ทำกัน เรียกว่าไม่มีความเป็นกุลสตรีหลงเหลืออยู่เลย เป็นคนเอาแต่ใจ ไม่ยอมคน ชอบแหย่น้องๆ และเป็นคนหัวดื้อแต่เธอเป็นคนเอาตัวรอดเก่ง
พราวพิลาศ
หรือคุณพราว ลูกสาวคนที่สามของพระยาสมิติภูมิกับสะบันงา เรียบร้อยที่สุดในบรรดาพี่น้องทั้งหมด ชอบเสียงดนตรี อาทิ เล่นดนตรีไทย แต่งเพลงและร้องเพลงเก่งอีกด้วย และเธอก็เป็นคนที่อ่อนไหวง่าย เวลาเกิดเรื่องร้ายๆ ในบ้าน เธอจะร้องไห้ก่อนคนอื่นเลย
พจน์
ลูกชายของพระยาสมิติภูมิ แต่ไม่ได้เป็นลูกของสะบันงา แต่เกิดกับแม่เดือนพี่เลี้ยงเด็กในบ้าน แต่สะบันงารักเหมือนลูกในไส้ เป็นคนที่ค่อนข้างเก็บกด เนื่องจากเป็นลูกบ่าว จึงเจียมตัวและเป็นคนเรียบร้อย และยังเป็นไม้เบื่อไม้เมากับแพรวพรรณราย เพราะแพรวพรรณรายชอบล้อว่าพจน์เป็นลูกเมียน้อย แต่ด้วยความเจียมตัว จึงไม่คิดตอบโต้แพรวพรรณราย ทำให้แพรวพรรณรายได้ใจ แกล้งพจน์อยู่เสมอ พจน์เป็นลูกคู่กับพฤกษ์น้องชายต่างแม่ที่เกิดหลังเขา3วัน พจน์จะติดพฤกษ์มากและไปไหนจะไปด้วยกันตลอด
พริสซิลลา
ลูกสาวคนเดียวของคุณหญิงศรีกับพระยาสมิติภูมิ เธอเกิดก่อนพริ้มเพราเสียอีก เธอมีหน้าสวยเหมือนเทพธิดา แต่สมองของเธอนั้นช้ากว่าปกติมากหรือปัญญาอ่อน อันเป็นผลมาจากการที่คุณหญิงศรีไม่ชอบพ่อของเธอและไม่อยากให้เธอเกิดมาจึงดูแลเธอไม่ดีตั้งแต่อยู่ในท้อง ส่งผลให้เธอเกิดมาปัญญาอ่อนนั่นเอง
พฤกษ์
ลูกชายคนสุดท้องของบ้านนี้และเป็นลูกชายคนเดียวของพระยาสมิติภูมิกับสะบันงา ว่ากันว่าพฤกษ์เกิดมาดับรัศมีของพจน์ พี่ชายของเขาที่เกิดก่อนเขา 3 วัน แต่เขากับพจน์ก็รักกันมาก พฤกษ์เป็นลูกชายหัวแก้วหัวแหวนของบ้านนี้ เป็นลูกที่พระยาสมิติภูมิหมายหมั้นปั้นมือว่าจะให้สืบทอดกิจการต่างๆ ของตน
การนำมาทำเป็นละครโทรทัศน์