โรคที่ทำลายตัวไหมมีหลายชนิด ซึ่งเกิดจากเชื้อรา  บัคเตรีไวรัส และเชื้อโปรโตซัว โรคที่สำคัญๆ  ได้แก่

          โรคหัวส่อง (Flasherie: Cytoplasmic Polyhedrosis Virus)
          เกิดจากเชื้อไวรัส    เมื่อหนอนไหมเป็นโรคจะเบื่ออาหารสำรอกน้ำย่อย และถ่ายมูลติดกันเป็นสารคล้ายลูกประคำออกมาส่วนอกด้านบนของหนอนจะใสเมื่อส่องกับแสงจะโปร่งใส    เมื่อเป็นมาก  เชื้อไวรัสจะทำลายกระเพาะอาหาร  ทำให้เซลล์ที่กระเพาะแตกเปลี่ยนเป็นสีขาวขุ่น    เมื่อผ่าดูจะเห็นได้ชัด  ลักษณะภายนอกหนอนไหมจะมีอาการท้องเดิน  มูลมีสีขาวขุ่น  สำรอกน้ำย่อยมากขึ้น  เมื่อตายผนังลำตัวจะเหนียวไม่แตกง่าย   แต่อวัยวะภายในจะเน่าเละเป็นน้ำสีคล้ำๆ   มักเป็นมากในวัยแก่

          โรคเพบริน (Pebrin: Nosema bombycisNageli)
          เกิดจากเชื้อโรคโปรโตซัว  หนอนไหมที่ติดเชื้อถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้  เมื่อหนอนเป็นโรคมักไม่ค่อยลอกคราบ ตัวจะเริ่มเล็กลง เบื่ออาหาร  ในที่สุดก็จะตาย   หนอนไหมวัยแก่ถ้าได้รับเชื้อโดยเข้าทางปากจะไม่ตาย   สามารถเจริญเติบโตต่อไปได้จนเป็นผีเสื้อวางไข่ได้   แต่เป็นไข่มีเชื้อโรคเพบรินแฝงอยู่ เมื่อฟักออกมา  หนอนก็ติดเชื้อมาแต่กำเนิดมักจะตายภายใน ๔-๕ วัน

          โรคตัวเหลือง (Grassarie: Nuclear Polyhedrosis Virus)
          ออกจากกลุ่มเดินไม่ค่อยตรงทาง ลำตัวคดไปมา มักเป็นมากกับหนอนไหมวัยแก่

          โรคมัมมี่ (Muscardines)เกิดจากเชื้อรา ทำให้ไหมตาย    เชื้อเข้าทางผิวหนัง    เมื่อไหมตายเชื้อราจะเจริญบนตัวหนอน ทำให้สภาพซากหนอนไม่เน่า  จะแห้งแข็งเป็นมัมมี่

          บัญญัติ ๑๐ ประการในการป้องกันโรคไหม
          ๑.  ก่อนทำการเลี้ยงไหม   ควรทำความสะอาดโรงเลี้ยงหรือห้องเลี้ยงไหม  โดยกวาดฝุ่นละอองขนาดใหญ่ออกไปเผาหรือฝังให้ลึก
          ๒.  ฉีดฟอร์มาลิน  ๓ เปอร์เซ็นต์  ในห้องเลี้ยง  พร้อมอุปกรณ์ให้ทั่ว แล้วปิดทิ้งไว้ ๒๔ ชั่วโมง
          ๓.  ล้างห้องเลี้ยงและอุปกรณ์ที่จะใช้ให้สะอาด
          ๔.  นำอุปกรณ์ทุกชิ้นไปผึ่งแดดให้ถูกแสงแดดโดยตรงมากที่สุด
          ๕.  ตรวจไข่ที่จะใช้เลี้ยงว่าปลอดโรคหรือไม่
          ๖.  รักษาอุณหภูมิความชื้นให้เหมาะสมในห้องเลี้ยงไหมวัยอ่อน  อุณหภูมิ ๒๖-๒๘ องศาเซลเซียส   ความชื้นสัมพัทธ์ ๘๐-๙๐  เปอร์เซ็นต์ ไหมวัยแก่อุณหภูมิ ๒๓-๒๔องศาเซลเซียส ความชื้นสัมพัทธ์ ๖๐-๗๐ เปอร์เซ็นต์
          ๗.  ให้ใบหม่อนที่ดีอย่างเพียงพอ แต่ไม่มากจนเกินไป
          ๘. ใช้ยาซีรีแซน ๕ เปอร์เซ็นต์    (ยาซีรีแซน : ปูนขาว อัตรา ๑ : ๑๙)  หรือแพบโซล (ฟอร์มาลินผง ๑ เปอร์เซ็นต์)โรยตัวหนอนไหมก่อนให้อาหารทุกครั้ง เพื่อป้องกันโรครา
          ๙. ระมัดระวังรักษาอย่าให้หนอนไหมเกิดบาดแผล ซึ่งเป็นช่องทางให้เชื้อไวรัสเข้าสู่ตัวหนอนไหม  ทำอันตรายกับไหมได้
          ๑๐. เมื่อพบไหมเป็นโรค   แม้ว่ายังไม่ตายต้องรีบแยกออกโดยเร็ว  แล้วนำไปเผาไฟหรือฝังให้ลึก เพื่อป้องกันไม่ให้เชื้อโรคแพร่ไปยังตัวอื่น
[กลับหัวข้อหลัก]

          แมลงที่เป็นศัตรูสำคัญของไหมคือ แมลงวันลาย parasiticfly, Tachina   sarbillana,  Wiedemann.)  ตัวโตและปราดเปรียวกว่าแมลงวันบ้าน   ตัวผู้ตัวโตกว่าตัวเมีย  ชอบวางไข่บนตัวไหมเมื่อไข่ฟัก หนอนแมลงวันจะเจาะเข้าไปกินในตัวไหม  ทำให้ไหมตาย   แมลงวันตัวหนึ่งๆ วางไข่ได้ถึง  ๓๐๐ ฟอง วงชีวิตของมันสั้นมาก ระยะไข่ ๔๗ ชั่วโมง ระยะหนอน  ๖-๘  วันระยะดักแด้ ๑๐-๑๒   และระยะตัวแก่ ๒-๓ วัน (ถ้าไม่มีอาหาร)ขยายพันธุ์ได้ตลอดปี   ในขณะที่ไม่ได้เลี้ยงไหม แมลงวันลายจะทำลายหนอนอื่นได้  เช่น   หนอนกระทู้ผัก  หนอนคืบละหุ่งมักชอบมาทำลายไหมที่ตัวโตอยู่ในวัย ๔-๕ และจะทำให้ไหมตายก่อนทำรัง หรือทำรังได้ไม่สมบูรณ์

          การป้องกันและกำจัด
          ห้องเลี้ยงไหมควรกรุด้วยมุ้งลวดให้มิดชิด เพื่อป้องกันไม่ให้แมลงวันหลุดเข้าไปวางไข่บนตัวหนอนไหมได้      ห้องเลี้ยงไหมควรทำเป็นประตูสองชั้น   ทางผ่านระหว่างประตูทั้งสองชั้นควรเป็นห้องสลัวๆ พอมองเห็นทาง   เพราะแมลงวันจะไม่ว่องไวในที่มืด

[กลับหัวข้อหลัก]

         
          นอกจากนี้ หนอนไหมยังมีสัตว์ต่างๆ    เป็นศัตรูทำอัน-ตรายได้ด้วย  เช่น จิ้งจก  หนู และมด
          จิ้งจก
          เป็นศัตรูสำคัญของไหมวัยอ่อนมาก  จิ้งจกจะเล็ดลอดเข้ามาตามรอยต่อของอาคารที่สร้างไม่ค่อยเรียบร้อย   หรือมีรอยแตกของไม้  ช่องเหล่านั้นควรอุดให้หมดจริงๆ   มิฉะนั้นแล้วไหมวัยอ่อนจะถูกจิ้งจกกินเสียหายมิใช่น้อย    รอยกัดกินของจิ้งจกดูได้ง่าย  จะเห็นรอยที่ใบหม่อนกระจัดกระจาย  เพราะจิ้งจกตะกายตัว  หนอนจะถูกกัดกินไม่หมดเหลือส่วนหัว  หรือส่วนท้ายไว้ให้เห็น ส่วนมากจะแอบมากินในตอนกลางคืนการป้องกันและกำจัด ก็ทำได้อย่างที่กล่าวแล้วคือ ป้องกันมิให้จิ้งจกเข้าไป โดยหมั่นตรวจตรา รู ช่องต่างๆ ที่จะเป็นทางให้จิ้งจกเข้า  และถ้าพบในโรงเลี้ยงก็ทำลายเสีย

          หนู
          หนูที่เป็นศัตรูของไหมนี้  หมายถึง หนูบ้านที่คอยขโมยของกินอยู่ในครัว หรือกัดเสื้อผ้าทั่วๆไป  หนูจะไม่กินเฉพาะหนอนไหมเท่านั้น  ยังกัดรังไหมเพื่อกินดักแด้ภายใน  ทำให้รังไหมเสียหายมากอีกด้วย
          ในด้านการป้องกันและกำจัด  ห้องที่บุมุ้งลวดไม่มีความหมายเลย เพราะหนูสามารถกัดลวดและเจาะเข้าไปได้  ฉะนั้นทางที่ดีที่สุดต้องคอยหมั่นตรวจตราห้องเลี้ยงอยู่เสมอ   การวางกับดักอาจได้ผลดีและเสียค่าใช้จ่ายถูก

          มด
          มดเป็นตัวการสำคัญที่กัดกินหนอนไหม ไข่ไหม   และเจาะกินดักแด้แห้งในรังไหม   ทำให้รังไหมเป็นรู     เส้นใยขาดสาวไม่ได้  มดที่สำคัญคือ  มดคันไฟ และมดตามบ้าน

[กลับหัวข้อหลัก]