เพลงสรรเสริญพระบารมี
ธรรมเนียมการบรรเลง เพลงสรรเสริญพระบารมีเพื่อถวายความเคารพ มีขึ้นเป็นครั้งแรกในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อันเป็นยุคสมัยที่ประเทศไทยเริ่มปรับเปลี่ยนประเทศให้มีความเจริญรุดหน้าทัดเทียมอารยประเทศ มูลเหตุนั้นมีมาตั้งแต่ครั้งสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวงเสด็จพระราชดำเนินประพาสสิงคโปร์ และปัตตาเวีย เมื่อปีพุทธศักราช ๒๔๑๓ เพื่อทรงศึกษาธรรมเนียมการจัดการปกครองประเทศมีแบบสมัยใหม่ และนับเป็นการเสด็จฯ ประพาสต่างประเทศของพระมหากษัตริย์ไทยครั้งแรกอีกด้วย ในเวลานั้นสิงคโปร์ยังเป็นอาณานิคมของประเทศอังกฤษ และปัตตาเวียเป็นอาณานิคมของฮอลันดา การรับเสด็จฯ ที่ปัตตาเวียในครั้งนั้น เกิดความขัดข้องขึ้นประการหนึ่ง คือ ทางฝ่ายทหารกองเกียรติยศของฮอลันดาต้องการบรรเลงเพลงชาติหรือเพลงคำนับของฝ่ายไทย เพื่อรับเสด็จฯ ตามธรรมเนียมปฏิบัติ แต่ติดขัดที่ทางฝ่ายไทยยังไม่มีเพลงที่เหมาะสมสำหรับให้มิตรประเทศใช้บรรเลงในการรับเสด็จฯ ด้วยเหตุนี้ในเวลาต่อมาจึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้คิด แต่ง เพลงสรรเสริญพระบารมีขึ้นโดยอนุโลมตามธรรมเนียมนิยมของประเทศตะวันตก ในครั้งนั้นได้เปิดโอกาสให้ผู้สนใจแต่งทำนองเพลงส่งเข้าประกวด และเลือกทำนองเพลงที่แต่งโดยนาย Pyote Zuroosky ชาวรัสเซีย ให้กรมทหารมหาดเล็กใช้บรรเลงเป็นเพลงสรรเสริญพระบารมี
สำหรับเนื้อร้องนั้น ต่อมามีผู้ประพันธ์ขึ้นอีกหลายสำนวน แต่ละสำนวนมีถ้อยคำต่างกันเล็กน้อยตามฐานะของบุคคลที่ขับร้องถวาย เช่น สำนวนแรกที่มีการบรรเลงและขับร้องถวายนั้นสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงแต่งขึ้นเพื่อให้วงดุริยางค์ทหารใช้บรรเลงในการรับเสด็จฯ เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จนิวัตพระนคร หลังจากเสด็จพระราชดำเนินเยือนประเทศยุโรปครั้งแรก มีเนื้อร้องว่า
ข้าวรพุทธเจ้าเหล่าวิริยพล
พลาสบสมัยกาลปีติกมล
ร่วมนรจำเรียงพันธ์สรรดุริยทน
ศิริมณฑลธรรมสดุดีแด่นนฤบาล
ผลพระคุณ ธ รักษากายสุขสันต์
ขอบันดาล ธ ประสงค์ใด
จงสฤษดิ์ดังหวังวรหฤทัย
ดุจจะถวายชัย ฉะนี้
มีข้อสังเกตว่า เนื้อร้องเพลงสรรเสริญพระบารมีนั้น ยังมีหลายสำนวนและใช้ร้องถวายโดยบุคคลต่างๆ กัน เช่น นอกจากบทขับร้องของทหารในสำนวนแรกแล้ว ยังมีสำนวนสำหรับนักเรียนชาย นักเรียนหญิง ตลอดจนนักเรียนทั้งชายและหญิงใช้ขับร้องถวายอีกด้วย ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงดัดแปลงเนื้อร้องของเก่าจนกลายเป็นสำนวนในปัจจุบัน ดังนี้
ข้าวรพุทธเจ้า
เอามโนและศิรกราน
นบพระภูมิบาล
บุญญดิเรก
เอกบรมจักรินทร์
พระสยามินทร์พระยศยิ่งยง
เย็นศิระเพราะพระบริบาล
ผลพระคุณ ธ รักษา
ปวงประชาเป็นสุขศานต์
ขอบันดาล ธ ประสงค์ใด
จงสฤษดิ์ดัง หวังวรหฤทัย
ดุจถวายชัย ชโย
สำหรับการบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมีนั้น ตามระเบียบสำนักพระราชวังว่าด้วยการบรรเลงดุริยางค์ในการพระราชพิธีหรือพิธีการต่างๆ กำหนดไว้ว่า ใช้บรรเลงเพื่อรับเสด็จฯและส่งเสด็จฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ และสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมารหรือใช้บรรเลงในงานที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีผู้แทนพระองค์ โดยจะบรรเลงเมื่อเริ่มและจบงาน เป็นการถวายพระเกียรติยศ
[กลับหัวข้อหลัก]
|
| เพลงสรรเสริญพระบารมี |
 |
|
| การบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี |
|
|
|
เพลงเกียรติยศ
