เมื่อเรามีอาการปวดท้อง พ่อหรือแม่จะพาไปหาหมอ  หมอจะถามอาการต่างๆ และตรวจดู เสร็จแล้วหมอจะให้ยามารับประทาน พร้อมทั้งแนะนำเรื่องอาหารและการพักผ่อน การรักษาแบบนี้ เรียกว่า การรักษาทางอายุกรรม  แต่ถ้าเมื่อเอายาไปรับประทานและปฏิบัติตัวตามที่หมอสั่งแล้ว อาการปวดท้องกลับเป็นมากขึ้น มีคลื่นไส้ อาเจียน พ่อหรือแม่จึงพามาให้หมอดูอีกตามที่สั่งเอาไว้ คราวนี้หมอตรวจใหม่และบอกว่าสงสัยจะเป็นไส้ติ่งอักเสบ ต้องผ่าตัดเอาออก การผ่าตัดเพื่อรักษาโรคนี้ เรียกว่า การรักษาทางศัลยกรรม ความรู้ทางศัลยกรรมเรียกว่า วิชาศัลยศาสตร์ 
          ที่จริงการผ่าตัดเพื่อรักษาโรคต่างๆ นั้น ได้ทำกันมานานแล้ว ทั้งในยุโรปและเอเชีย มีหลักฐานยืนยันจากการขุดพบโครงกระดูกว่า ชาวอินเดียนแดงสามารถผ่าตัดเจาะกะโหลกศีรษะเพื่อรักษาโรค แม้ในประเทศเรา ก็พบว่ามีการเจาะกะโหลก ซึ่งสันนิษฐานว่าเพื่อเป็นการรักษาโรคเช่นเดียวกัน โครงกระดูกนี้มีอายุประมาณ ๔,๐๐๐ ปี พบที่จังหวัดอุดรธานี"ศัลยกรรมเฟื่องฟูในระหว่างสงคราม" คำพูดนี้ยังเป็นความจริงอยู่จนกระทั่งปัจจุบัน เพียงแต่เห็นได้ไม่ชัดเท่ากับสมัยโบราณเท่านั้น 
          ในประเทศทางยุโรป ศัลยกรรมเริ่มทำกันอยู่ในหมู่ ช่างตัดผม เห็นจะเป็นเพราะเครื่องมือของช่างตัดผมเป็นของมีคม เหมาะในการทำผ่าตัด และการผ่าตัดสมัยนั้นก็คงจะเป็นการผ่าฝี ตกแต่งบาดแผล และผ่าเอาวัตถุทิ่มแทงและคาอยู่ในร่างกายออกเสียเป็นส่วนใหญ่ ที่จริงแต่เดิมนั้น ผู้ที่ทำศัลยกรรมไม่ได้รับการนับถือว่าเป็นแพทย์ ต่อมาผู้ทำศัลยกรรมได้ศึกษาเล่าเรียนวิชาแพทย์เพิ่มขึ้น จึงได้ยอมรับกันว่าเป็นศัลยแพทย์
          คนแรกๆ ในบรรดาช่างตัดผมที่ทำผ่าตัดนี้ เห็นจะไม่มีใครมีชื่อเสียงเกิน อัมบรัวซ์ ปาเร ชาวฝรั่งเศส เกือบจะทั้งครอบครัวของเขาเป็นช่างตัดผมและทำการผ่าตัด เรียกกันในสมัยนั้นว่า บาร์เบอร์ เซอร์เจียน (Barber surgeons) ปาเรเป็นหมอทหารประจำอยู่ในกองทัพ ได้รับความรู้ความชำนาญจากการทำบาดแผลในสงคราม เป็นผู้ประดิษฐ์คีมจับหลอดเลือด และผูกหลอดเลือด เพื่อห้ามเลือดในขณะผ่าตัด อันเป็นวิธีที่ศัลยแพทย์ยังใช้กันอยู่จนกระทั่งทุกวันนี้ ปาเร เขียนตำราศัลย-
ศาสตร์ไว้ชุดหนึ่ง มี ๑๐ เล่ม สาระสำคัญอันเป็นพื้นฐานของวิชาศัลยศาสตร์บางส่วน ยังคงเป็นความจริงและถือปฏิบัติกันมาจนบัดนี้เหมือนกัน 
          ตามที่ได้กล่าวมาแล้วว่าการผ่าตัดเพื่อรักษาโรคต่างๆได้กระทำกันมานาน ในสมัยดึกดำบรรพ์ที่การรักษาโรคยังอาศัยเวทมนตร์และสิ่งศักดิ์สิทธิ์นั้น  การผ่าตัดได้เข้ามามีบทบาทในการรักษาโรคเพียงเพื่อบรรเทาอาการตามหลักของสามัญสำนึกเท่านั้น ส่วนใหญ่เป็นการผ่าฝี และผ่าเอาของแหลมคมที่ทิ่มแทงเข้าไปในร่างกายออก โดยกระทำร่วมกับการรักษาทางเวทมนตร์ เคยมีผู้พบโครงกระดูกของชาวอินเดียนแดงเมื่อกว่า ๓,๐๐๐ ปี มาแล้ว  มีร่องรอยของการเจาะกะโหลก สันนิษฐานว่าเพื่อรักษาโรคปวดหัว ลมชัก หรือเสียสติแต่เดิมมา  การผ่าตัดเพื่อรักษาโรคได้กระทำควบคู่กันไป
กับการรักษาโรคทางยา เพราะยังไม่มีการแยกกันว่า ใครเป็นหมอยา ใครเป็นหมอผ่าตัด  ดังนั้นความเจริญของความรู้ทางศัลยศาสตร์  จึงควบคู่ไปกับความเจริญของความรู้ทางอายุรศาสตร์ และตามความรุ่งเรืองของบ้านเมือง เมื่อบ้านเมือง
เสื่อมสลาย ความรู้ที่สะสมกันมาก็เสื่อมสูญไปครั้งหนึ่ง และเมื่อมีการสร้างบ้านเมืองและวัฒนธรรมขึ้นมาใหม่ ความรู้ต่างๆ ก็ได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาอีก
          จากประวัติศาสตร์ที่มนุษย์บันทึกไว้และค้นหามาได้พบว่าความรู้ทางศัลยศาสตร์ได้เจริญมาตั้งแต่สมัยอียิปต์โบราณ คือ ประมาณ ๒,๐๐๐ ปีก่อนพุทธกาล
          ในสมัยนั้น การทำผ่าตัดกะโหลกศีรษะ ที่แตกยุบได้กระทำกันอยู่แล้วในภูมิภาคทางเอเชีย เช่น ในประเทศจีนและอินเดีย ที่ปรากฏหลักฐานว่า วิชาศัลยศาสตร์ได้เจริญรุดหน้าไปทัดเทียมกัน เช่น ในประเทศจีนมีหลักฐานการผ่าตัดเพื่อแก้ปากแหว่ง และการทำหมัน (ตอน) ในเพศชาย เพื่อใช้เป็นขันทีในราชสำนัก เป็นต้น 
          แม้ว่าการผ่าตัดยังจำกัดอยู่แค่การผ่าฝีและการรักษาบาดแผลต่างๆ คนที่เป็นหมอในสมัยนั้น รู้ว่าโรคอีกหลายอย่างรักษาด้วยยาอย่างเดียวไม่หาย และการผ่าตัดน่าจะช่วยได้ แต่ติดขัดด้วยอุปสรรคที่สำคัญ ๓ อย่าง คือ
          ๑. ความเจ็บปวดและความกลัว การเอามีดกรีดลงไปบนเนื้อ ทำให้เกิดทั้งความกลัวและความเจ็บปวด  ถ้าแผลตื้นแค่ผิวหนัง (เป็นเล็กน้อย) พอทนได้ ถ้าลึกจนถึงอกถึงท้องก็ทำให้ผู้ที่จะรับการรักษาด้วยการผ่าตัดเกิดความขลาด
          ๒. เลือดออก การที่มีดกรีดลงไปบนเนื้อ เลือดจะออกมา ยิ่งลึกลงไปเลือดยิ่งออกมาก ถ้าออกมากเกินไป คนก็อาจถึงตายได้ การผ่าตัดจะทำให้เลือดออกเสมอไป ยิ่งผ่าลึกผ่านานเลือดก็ยิ่งออกมาก
          ๓. แผลอักเสบเป็นหนอง ในสมัยก่อน การผ่าตัดแม้จะเป็นเพียงเล็กๆ น้อยๆ แผลที่ผ่าลงไปมักจะอักเสบ และเป็นหนองเสมอ การอักเสบจากการผ่าตัดอาจลุกลามรุนแรงจนผู้ป่วยต้องเสียชีวิตไปแล้วเป็นอันมาก
          ทั้งสามประการนี้เป็นอุปสรรคสำคัญของการผ่าตัด  การที่วิชาศัลยศาสตร์ได้เจริญงอกงาม สามารถรักษาโรคและแก้ไข สภาพผิดปกติต่างๆได้อย่างในปัจจุบันนี้ ได้อาศัยความรู้จากวิชาการแขนงอื่นๆ และจากการสังเกต ค้นคว้า และการประดิษฐ์ เครื่องมือต่างๆ ของทั้งศัลยแพทย์เอง และนักวิทยาศาสตร์แขนงอื่นๆ ร่วมกัน

          การถ่ายเลือดหรือการให้เลือดมีมานานแล้ว ไม่เพียงแต่เอาเลือดมนุษย์มาให้มนุษย์ แม้แต่เอาเลือดของสัตว์ เช่น ม้า มาให้มนุษย์ก็เคยปรากฏ แต่เกิดผลร้ายมากกว่าดี จนกระทั่ง พ.ศ. ๒๔๔๓ คาร์ล แลนด์สไตเนอร์ พบว่าคนเรามีเลือดที่แบ่งออกได้เป็น ๔ หมู่ใหญ่ๆ การให้เลือดผิดหมู่ อาจทำให้เม็ดเลือดจับกลุ่ม และส่วนมากจะเสียชีวิต นับแต่นั้นมา การให้เลือดก็ทำได้อย่างปลอดภัยขึ้นมาก เพราะจะจับคู่ให้ถูกหมู่เสียก่อนจึงจะให้ได้ ทำให้การผ่าตัดทำได้กว้างขวางมากขึ้นไปอีก ก่อนที่จะรู้ถึงวิธีให้เลือดอย่างปลอดภัยนี้ ถ้าผ่าตัดชนิดไหนเสียเลือดหรือเลือดออกมาก ผู้ป่วยมักจะเสียชีวิตก่อนเสร็จการผ่าตัด  ในปัจจุบันการผ่าตัดใหญ่แทบทุกรายต้องให้เลือดทดแทนเลือดที่สูญเสีย และวิธีการให้เลือดก็ได้รับการแก้ไข
จนเรียกได้ว่าเป็นการกระทำที่ค่อนข้างง่ายและปลอดภัยมาก

[กลับหัวข้อหลัก]

          ก่อน พ.ศ. ๒๔๐๕ การผ่าตัดเกือบทุกรายจะต้องมีโรคติดเชื้อ หรือที่รู้กันในสมัยนั้นว่า การอักเสบเป็นหนองแล้วก็ตาย
          อิกนาซ ฟิลิปป์ เซมเมลไวสส์ (Ignaz Philipp Semmelweiss,ค.ศ. ๑๘๑๘-๑๘๖๕) แพทย์ชาวฮังการี เป็นผู้นำการทำให้ปราศจากเชื้อมาใช้เป็นครั้งแรก เมื่อราว พ.ศ. ๒๓๙๐ ในครั้งนั้น ยังไม่มีใครรู้จักว่าจุลินทรีย์เป็นตัวทำให้เกิดโรค เซมเมลไวสส์แนะนำให้ล้างมือและเครื่องมือเครื่องใช้ ตลอดจนเสื้อผ้าทั้งของแพทย์และของผู้ป่วยเองให้สะอาด และแช่มือในน้ำยาคลอรีน การค้นพบของเขาได้ช่วยชีวิตของหญิงที่คลอดบุตรในโรงพยาบาลกลางของกรุงเวียนนาไว้มากมาย
          ต่อมาอีกประมาณ ๒๐ ปี (ราว พ.ศ. ๒๔๐๙) นักวิทยาศาสตร์ชาวฝรั่งเศสชื่อ ลุยส์ ปาสเตอร์ (Louis Pasteur, ค.ศ.  ๑๘๒๒-๑๘๙๕) พบว่าเชื้อจุลินทรีย์เป็นตัวทำให้เกิดหนองและการอักเสบ และแพทย์ชาวอังกฤษชื่อ โจเซฟ ลิสเตอร์ (Joseph Lister , First Baron, ค.ศ. ๑๘๒๗-๑๙๑๒) ได้นำกรดคาร์บอลิกหรือที่รู้จักกันในนามของ ฟีนอล (phenol) มาเป็นยาฆ่าเชื้อโรคในบาดแผล จากนั้นมาโรคติดเชื้อในทางศัลยกรรมลดลงไปมากมาย

[กลับหัวข้อหลัก]

          เชื้อโรคที่อยู่ภายนอกร่างกาย สามารถทำลายหรือทำให้น้อยลงได้ โดยการล้างด้วยสบู่ หรือทาด้วยยาฆ่าเชื้อโรคต่างๆ เมื่อเชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายแล้ว การล้างหรือทำลายด้วยยาฆ่าเชื้อทำไม่ได้ เพราะเชื้อโรคอยู่ในเนื้อของอวัยวะ หรือปนไปในกระแสเลือด การค้นพบสารเคมีที่กินหรือฉีดเข้าไปแล้วจะกระจายไป ช่วยทำลายเชื้อโรคที่อยู่ในร่างกายนั้น ได้ถูกนำมาใช้เป็นครั้งแรกในรูปของยาประเภท ซัลโพนาไมด์ เมื่อ พ.ศ.๒๔๘๐ และต่อมาอีก ๘ ปี จึงมีการใช้ เพนิซิลลิน อันเป็นยาปฏิชีวนะชนิดแรกกันอย่างแพร่หลาย 
          นับแต่นั้นเป็นต้นมา ศัลยแพทย์ก็คลายความกลัวจากการติดเชื้ออักเสบและเป็นหนองลงไปมาก ยาปฏิชีวนะนี้ แต่เดิมเข้าใจว่าเป็นยาที่มีคุณสมบัติวิเศษ เชื้อหนองคงจะทำอันตรายมนุษย์ต่อไปไม่ได้อีกแล้ว แต่ปรากฏต่อมาว่า การใช้ยาชนิดนี้อย่างพร่ำเพรื่อ จะทำให้เชื้อโรคชินและมีฤทธิ์ต้านยาง่ายขึ้น

[กลับหัวข้อหลัก]

          การค้นพบยาสลบนับเป็นบันไดขั้นสำคัญที่สุดของวิชาศัลยศาสตร์ แม้ว่ายาที่คลายความเจ็บปวดคือไนทรัสออกไซด์นั้น นักวิทยาศาสตร์ชาวอังกฤษชื่อ เซอร์ ฮัมเฟรย์ เดวี (Sir Humphrey Davy, ค.ศ. ๑๗๗๘-๑๘๒๙) พบมาตั้งแต่ พ.ศ.๒๓๔๓ แต่ไม่มีใครนำมาใช้เพื่อการผ่าตัดอย่างจริงจัง
          จนกระทั่ง พ.ศ. ๒๓๘๓ ทันตแพทย์ชาวอเมริกัน ชื่อ ฮอเรซ เวลส์ (Horace Wells, ค.ศ. ๑๘๑๕-๑๘๔๘) ได้นำมาใช้ในการถอนฟันโดยไม่เจ็บและต่อจากนั้นอีก ๒๑ เดือน มอร์ตัน(William Thomas Green Morton, ค.ศ. ๑๘๑๙-๑๘๖๘) ทันตแพทย์ชาวอเมริกันเช่นเดียวกัน ได้นำอีเธอร์มาใช้ในการวางยาสลบแก่ผู้ป่วยที่รับการผ่าตัด
          ใน พ.ศ. ๒๓๙๐ สูติแพทย์ชาวอังกฤษชื่อ เจมส์ ยัง ซิมป์สัน (Sir James Young Simpson, ค.ศ. ๑๘๑๑-๑๘๗๐) ได้นำ คลอโรฟอร์มมาใช้ในการคลอดบุตรโดยไม่เจ็บปวด     
          หลังจากนั้นการผ่าตัดโดยไม่เจ็บปวดก็แพร่หลายไปทั่วยุโรป และอเมริกา
          วิชาที่ว่าด้วยการวางยาสลบหรือที่เรียกว่าวิสัญญีวิทยา ได้พัฒนาต่อมาอีกมาก มีทั้งตัวยาที่ทำให้หมดความรู้สึกและเครื่องมือที่ช่วยในการใช้ยาอย่างสะดวกและปลอดภัย จนในปัจจุบันการผ่าตัดสามารถทำได้ทุกอย่าง โดยไม่เกิดความน่ากลัวอีกต่อไป

[กลับหัวข้อหลัก]