ปรากฏการณ์ของบรรยากาศเช่น   ลมฝน  ณ ที่ใดที่หนึ่งนั้นเกี่ยวข้องกับการหมุนเวียนส่วนใหญ่  (large  scale  general  circulation) ของบรรยากาศ     ทฤษฎีของการหมุนเวียนส่วนใหญ่ของบรรยากาศยังเป็นเรื่องยุ่งยากที่สุดเรื่องหนึ่งในวิชาอุตุนิยมวิทยา  ในการพยายามอธิบายทฤษฎีของการหมุนเวียนส่วนใหญ่นี้  เราจำต้องกล่าวถึงปัจจัยสำคัญบางอย่าง  ซึ่งมีอิทธิพลต่อเรื่องนี้

 

            เราทราบแล้วว่า  บริเวณโซนร้อนหรือบริเวณใกล้เส้นศูนย์สูตรจะได้รับความร้อน มากกว่าบริเวณขั้วโลก   อุณหภูมิทั่วไปตามบริเวณใกล้เส้นศูนย์สูตรหรือบริเวณโซนร้อนจึงสูงกว่าอุณหภูมิตามบริเวณโซนอุ่นและขั้วโลก  สมมติว่าถ้าโลกของเราไม่มีการหมุนรอบตัวเอง    อากาศในโซนร้อนก็จะลอยตัวขึ้นไปยังระดับสูงและเคลื่อนตัวไปยังขั้วโลกทั้งสองซึ่งมีอุณหภูมิเย็นกว่า   อากาศเย็นตามผิวพื้น  ณ  บริเวณขั้วโลกก็จะเคลื่อนตัวมาแทนที่อากาศร้อน  ณ  บริเวณโซนร้อน

[กลับหัวข้อหลัก]

          เนื่องจากโลกหมุนรอบตัวเองจากตะวันตกไปยังตะวันออก    ทำให้ลมพัดเฉจากแนวเดิมไปทางตะวันออกในซีกโลกเหนือ     และเฉจากแนวเดิมไปทางตะวันตกในซีกโลกใต้ดังนั้น    ลมจากทางศูนย์สูตรไปทางขั้วโลกจึงเป็นลมที่พัดมาจากทิศตะวันตก    ในขณะที่ลมจากทางขั้วโลกไปทางศูนย์สูตรเป็นลมที่พัดมาจากทิศตะวันออก  และเนื่องจากมีการเสียความร้อน  เมื่ออากาศเคลื่อนที่จากทางศูนย์สูตรไปทางขั้วโลก การหมุนเวียนของอากาศจึงแตกออกเป็นส่วนๆ (cells) และค่อนข้างจะยุ่งยาก  แต่เราพอจะแสดงรูปของการหมุนเวียนส่วนใหญ่แบบง่ายๆ  (simplified   general circulation)       ซึ่งแสดงให้เห็นว่าที่บริเวณใกล้ขั้วโลกทั้งสองและที่บริเวณศูนย์สูตร   ลมพัดมาจากทิศตะวันออก    ส่วนบริเวณโซนอุ่นหรือละติจูดกลาง     ลมส่วนมากพัดมาจากทิศตะวันตก    ลมตะวันออกจากขั้วโลกกับลมตะวันตกจากโซนอุ่นจะไปปะทะกันที่ราวๆ ละติจูด ๖๐°  ซึ่งเป็นบริเวณที่มีความกดอากาศต่ำ(low  pressure) เกิดเป็นแนวปะทะขึ้น อากาศในบริเวณนี้จึงปรวนแปรที่สุด    และมีน้ำฟ้า(precipitation)  เกิดมากส่วนที่ราวๆ ละติจูด ๓๐° เป็นบริเวณติดต่อระหว่างลมตะวันตกจากโซนอุ่น  กับลมตะวันออกจากทางศูนย์สูตร จะมีความกดอากาศสูง  (high pressure)มีลมพัดเบาและท้องฟ้าแจ่มใส การเดินเรือสมัยโบราณได้รับความลำบาก  เพราะขาดกระแสลมหรือมีลมอ่อนมากในบริเวณนี้ จึงทำให้ม้าที่บรรทุกไปในเรือต้องเสียชีวิตไปมากฉะนั้น   บริเวณนี้จึงได้ชื่อว่า "ละติจูดม้า" (horse  latitude)  และเนื่องจากลมตะวันออกเฉียงเหนือในซีกโลกเหนือ และลมตะวันออกเฉียงใต้ในซีกโลกใต้  เป็นลมที่ใช้ในการเดินเรือสินค้าในสมัยโบราณ พวกกัปตันเรือจึงเรียกลมนี้ว่า    "ลมสินค้า" (trade  winds)
           ในบริเวณใกล้เส้นศูนย์สูตร   กระแสลมมีกำลังอ่อน แต่ลักษณะอากาศในบริเวณนี้แตกต่างกับอากาศในบริเวณละติจูดม้า คือในบริเวณใกล้เส้นศูนย์สูตร  อากาศมักจะพัดสอบเข้าหากันตามแนวนอน ซึ่งเรียกว่า "แนวปะทะแห่งโซนร้อนหรือแนวรวมแห่งโซนร้อน" (intertropical   convergence   zone) บริเวณนี้มีอุณหภูมิสูง  มีความชื้นมาก  มีฝนและพายุฟ้าคะนองมาก

[กลับหัวข้อหลัก]

          โดยที่พื้นโลกมีเนื้อที่ที่เป็นน้ำและแผ่นดินไม่เท่ากัน  การหมุนเวียนของบรรยากาศส่วนใหญ่จึงมีลักษณะยุ่งยากขึ้นอีก ในฤดูหนาวบริเวณผืนแผ่นดินจะมีความเย็นมากกว่าบริเวณพื้นน้ำ   ส่วนในฤดูร้อนนั้น บริเวณผืนแผ่นดินจะมีอุณหภูมิสูงกว่าบริเวณพื้นน้ำ ตามธรรมดาฤดูหนาวของซีกโลกเหนือมีความหนาวรุนแรงกว่าฤดูหนาวของซีกโลกใต้ ทั้งนี้เป็นเพราะว่าในซีกโลกเหนือมีเนื้อที่ของผืนแผ่นดินมากกว่าบริเวณซีกโลกใต้
           ความแตกต่างของอุณหภูมินี้ ทำให้เกิดความแตกต่างของความกดอากาศขึ้น ในฤดูหนาวอากาศเย็นซึ่งมีความแน่นมากกว่า จะทำให้เกิดความกดอากาศสูง   ณ  บริเวณผืนแผ่นดินของทวีป  ในฤดูร้อนความกดอากาศสูง จะเกิดขึ้นแถวมหาสมุทรซึ่งเย็นกว่า
[กลับหัวข้อหลัก]