ในการจัดการดูแลทุ่งหญ้าให้มีสภาพใช้การได้ดีและนานนั้น  นอกจากการดูแลเรื่องการบำรุงปุ๋ย การกำจัดวัชพืช  และโรคแมลงแล้ว มีปัจจัยสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ จำนวนสัตว์ที่ใช้เลี้ยงหรือปล่อยแทะเล็มในพื้นที่ทุ่งหญ้า หรือจำนวนสัตว์ต่อไร่ ถ้ามีสัตว์มากเกินไป  หญ้าจะถูกแทะเล็มเหยียบย่ำจนตายในเวลารวดเร็ว  ถ้ามีสัตว์น้อยเกินไป หญ้าจะเหลือมาก เปลืองค่าใช้จ่าย ดังนั้นจะต้องกำหนดจำนวนสัตว์ให้พอเหมาะกับพื้นที่ทุ่งหญ้า จำนวนสัตว์ที่ปล่อยลงแทะเล็มในพื้นที่หนึ่งไร่ในช่วงเวลาหนึ่ง เรียกว่า  อัตราสัตว์แทะเล็มของทุ่งหญ้า เช่น ใช้โค ๑๐ ตัวต่อ ๑๐ ไร่ อัตราแทะเล็มเท่ากับ ๑  ตัวต่อไร่  หรือโค ๒๐ ตัวต่อพื้นที่ ๑๐ ไร่ อัตราแทะเล็มเท่ากับ ๒ ตัวต่อไร่ ทั้งนี้โดยใช้สัตว์ที่โตแล้วขนาดน้ำหนัก ๒๕๐-๓๐๐ กิโลกรัมเป็นเกณฑ์  อัตราแทะเล็มที่เหมาะสมคือ อัตราที่ไม่ทำให้ทุ่งหญ้าเสียหายหรือหญ้าตายในช่วงฤดูเลี้ยงสัตว์ โดยทั่วๆ ไป แนะนำให้ใช้อัตรา ๐.๒๕-๐.๓๓ ตัวต่อไร่ ทั้งนี้ขึ้นกับพันธุ์หญ้าและความสมบูรณ์ ตลอดจนผลิตผลของทุ่งหญ้า ชาวบ้านทั่วๆ ไป มักพูดกลับกันเพื่อความ สะดวกเข้าใจง่าย โดยใช้อัตราพื้นที่ต่อจำนวนสัตว์  เช่น ใช้ทุ่งหญ้า ๔ ไร่ต่อตัว หรือ ๓ ไร่ต่อตัวซึ่งเป็นอัตราเดียวกันกับข้างต้น
[กลับหัวข้อหลัก]

          ๑.  การปล่อยโคแทะเล็ม  จะต้องจัดจำนวนโคให้พอดีกับพื้นที่ทุ่งหญ้า โดยทั่วๆ ไปใช้สัดส่วน โคหนึ่งตัวต่อพื้นที่ ๓-๔ ไร่ ส่วนการใช้เลี้ยงโดยวิธีตัดให้กิน  อาจใช้เพียงครึ่งไร่ต่อตัวหากใช้จำนวนโคมากไป หญ้าจะถูกทำลายอย่างรวดเร็ว และตายในที่สุด
          การตัดหญ้าหรือปล่อยให้โคแทะเล็ม ควรเว้นช่วงให้ห่างกัน ๓๕-๔๐ วัน แล้วแต่พันธุ์หญ้าถ้าหากปล่อยหรือตัดถี่เกินไป  ใบหญ้าถูกทำลายไม่อาจปรุงอาหารได้ทัน หญ้าต้องดึงเอาอาหารที่เก็บสำรองไว้ในต้น ราก เหง้า ออกมาใช้จนหมดและตายในที่สุด อย่างไรก็ตาม จะต้องคำนึงถึงคุณภาพของหญ้าอยู่เสมอ การใช้หญ้าอายุอ่อนจะได้หญ้าคุณภาพดี คุณค่าอาหารสูง  ย่อยง่าย โค ใช้ประโยชน์ได้มาก ถ้าปล่อยหญ้าแก่มากเกินไป โคไม่กินหรือกินได้น้อย คุณค่าอาหารลดลง
          ๒.  การใช้ทุ่งหญ้า  นอกจากปล่อยโคแทะเล็ม  และตัดให้กินสดแล้ว อาจใช้ทำหญ้าแห้งหรือหญ้าหมักไว้เลี้ยงสัตว์ในช่วงฤดูแล้งด้วย
[กลับหัวข้อหลัก]

          ในสวนไม้ยืนต้น  เช่น  สวนมะพร้าว สวนปาล์มน้ำมัน สวนมะม่วงหิมพานต์  และสวนไม้ผลอื่นๆ มีที่ว่างระหว่างร่องต้นไม้มาก สามารถใช้ประโยชน์สำหรับปลูกพืชอาหารสัตว์ ทำเป็นทุ่งหญ้าเลี้ยงโคหรือแกะได้อย่างดี ทำให้เกิดรายได้เสริมแก่ชาวสวน ในปัจจุบันเราได้มีการส่งเสริมให้ชาวสวนมะพร้าวในภาคใต้เลี้ยงโคผสมผสานกับการทำสวนมะพร้าว ซึ่งมีหลายรายได้ดำเนินการ แต่ก็ยังไม่แพร่หลายมากนัก

ข้อดีของการปลูกหญ้าเลี้ยงสัตว์ในสวนมะพร้าว
          ๑. เป็นการเพิ่มรายได้แก่ชาวสวน  โดยการเลี้ยงโคจำหน่าย  นอกเหนือจากการจำหน่ายผลมะพร้าว
          ๒. เป็นการใช้ประโยชน์ที่ดินว่างระหว่างร่องมะพร้าว  หากปล่อยทิ้งไว้จะมีพืชขึ้นรกรุงรัง
          ๓. เป็นการช่วยกำจัดวัชพืช โดยโคจะแทะเล็มพืชที่ขึ้นในสวนเป็นอาหาร หรือโดยการเหยียบย่ำ ช่วยลดค่าใช้จ่ายในการกำจัดวัชพืช
          ๔. เป็นการเพิ่มปุ๋ยแก่สวนมะพร้าว โคที่ปล่อยลงแทะเล็มจะถ่ายมูลและปัสสาวะลงในดินกลายเป็นปุ๋ยแก่มะพร้าว

ข้อควรพิจารณา 
          ๑. ควรใช้สวนมะพร้าว  หรือไม้ผลที่ต้นโตเต็มที่ ต้นสูงพอที่สัตว์ไม่ทำลาย
          ๒. ต้องเลือกพืชอาหารสัตว์ที่ทนต่อร่มเงาเพราะในสวนไม้ผลจะมีแสงแดดน้อยกว่ากลางแจ้งมาก มีหญ้าและถั่วบางพันธุ์เท่านั้นที่เจริญงอกงามได้ เช่น หญ้าโคไร หญ้ากินนี หญ้ากรีนแพนิค หญ้าเห็บ หญ้าใบมัน ถั่วลาย และถั่วคุดซู สำหรับสวนมะพร้าวที่มีอายุเกิน ๒๕ ปี จะมีแสงแดดส่องถึงพื้นได้มากพอสมควร จึงปลูกหญ้าพันธุ์ต่างๆ ได้ เช่น หญ้ารูซี หญ้าซิกแนล
          ๓. ต้องระวังเรื่องการใส่ปุ๋ยบำรุง เพราะหญ้าจะแย่งปุ๋ยต้นไม้ด้วย จึงจำเป็นต้องคอยตรวจสังเกตการให้ผลของไม้ผล และใส่ปุ๋ยตามต้องการธาตุอาหารที่มักจะไม่เพียงพอสำหรับมะพร้าวคือ ไนโตรเจน โพแทสเซียม และแมกนีเซียมปริมาณปุ๋ยที่ควรใช้ขึ้นอยู่กับสภาพความอุดมของดินแต่ละแห่ง ซึ่งจะทราบได้จากการเก็บตัวอย่างดินวิเคราะห์และตรวจสอบปริมาณแร่ธาตุ โดยขอรับบริการได้จากกรมวิชาการเกษตร หรือนักวิชาการเกษตรที่อยู่ในท้องที่ใกล้เคียง
          ๔. ต้องปลูกหญ้าทำทุ่งหญ้าให้เพียงพอกับจำนวนโค  หรือสัตว์ที่จะเลี้ยง การงอกงามของหญ้าในสวนไม้ผลจะด้อยกว่าในที่โล่งแจ้ง เนื่องจากได้รับแสงแดดจำกัด  ดังนั้นผลิตผลของหญ้าจะน้อยกว่าปกติ และควรใช้พื้นที่อย่างน้อย ๕ ไร่ หรือมากกว่าต่อโคหนึ่งตัว
          ๕. ต้องเตรียมอาหารเสริม แร่ธาตุ และ อาหารข้น ตลอดจนหญ้าแห้ง หญ้าหมักไว้ด้วยสำหรับช่วงที่หญ้าสดไม่เพียงพอ
          ๖. ควรแบ่งแปลงหญ้าเป็นแปลงย่อยหลายๆ แปลง เพื่อผลัดเปลี่ยน ปล่อยโคลงแทะเล็ม และให้แปลงหญ้าได้พักตัวแตกหน่อเติบโตใหม่
          ๗. เมื่อสภาพดินในสวนอัดแน่นมากเกินไปอันเนื่องจากการที่ถูกสัตว์เหยียบย่ำจำเจ  จะต้องไถพรวนตามสมควร  เพื่อให้หน้าดินร่วน อากาศถ่ายเทได้สะดวก รากพืชเติบโตดี
          ๘. สิ่งที่สำคัญ คือ จะต้องเอาใจใส่ดูแลทั้งพืชหลัก คือไม้ผล ทุ่งหญ้า และตัวสัตว์ให้สมบูรณ์อยู่เสมอ มิฉะนั้นไม้ผลจะเสื่อมค่า หรือมีหญ้าอาหารสัตว์ไม่เพียงพอ ยังผลให้การเติบโตของสัตว์ไม่ดีพอ กลายเป็นผลเสียต่อเจ้าของสวน

[กลับหัวข้อหลัก]