วิธีคุมกำเนิดแบบนี้ เคยเป็นที่นิยมกันมากเมื่อประมาณ ๒๐ ปีมาแล้ว แต่เนื่องจากวิธีใหม่ๆมีประสิทธิภาพดีกว่าและสะดวกในการใช้มากกว่า การคุมกำเนิดโดยหมวกยางใส่ในช่องคลอด หรือครอบปากมดลูกจึงเสื่อมความนิยมไป หมวกยางเหล่านี้มีหลายแบบและมีชื่อเรียกต่างๆ กัน แต่ที่ใช้มากสุดคือ ไดอะแฟรมหรือดัตช์แคป (diaphragm, dutch cap)
หัวข้อ
หมวกยางชนิดนี้ในอังกฤษนิยมเรียกว่า ดัตช์แคป แต่ในสหรัฐอเมริกานิยมเรียกว่า ไดอะแฟรมทำด้วยยางเป็นรูปโดม แกนในของขอบหมวกยางมีสปริงโลหะโค้งเป็นวงกลมและมียางหุ้มโดยรอบ มีหลายขนาด คือขนาดตั้งแต่เส้นผ่านศูนย์กลาง ๕๐ มิลลิเมตรและเพิ่มขึ้นทีละ ๒.๕ มิลลิเมตร จนถึง ๑๐๐ มิลลิเมตรถ้าเก็บรักษาดี หมวกยางอันหนึ่งจะใช้ได้ประมาณ ๒ ปี
หมวกยางคุมกำเนิดป้องกันการตั้งครรภ์โดยปิดส่วนบนของช่องคลอดและปากมดลูกไว้ ไม่ให้ติดต่อกับอวัยวะสืบพันธุ์ของเพศชายในขณะที่มีการอยู่ร่วมกันจึงป้องกันไม่ให้อสุจิผ่านเข้าไปในมดลูก วิธีนี้จะได้ผลดีขึ้นหากใช้ร่วมกับครีมใส่ช่องคลอดสำหรับทำลายอสุจิ (spermicidal cream) ผลในการป้องกันจะมีทันทีภายหลังใส่ แต่จะเอาหมวกยางออกทันทีหลังการอยู่ร่วมกันไม่ได้ จะต้องส่ไว้อย่างน้อย ๖-๘ ชั่วโมงหลังจากการอยู่ร่วมกันแต่ไม่ควรนานเกิน ๒๔ ชั่วโมง หมวกยางคุมกำเนิดไม่เหมาะสมสำหรับรายต่อไปนี้ ๑. ช่องคลอดหรือกะบังลมหย่อนมาก ๒. มดลูกเคลื่อนต่ำมาก ๓. ฝีเย็บฉีกขาดมาก ๔. ฝีเย็บได้รับการเย็บแต่งไว้แคบมาก ๕. หญิงที่เพิ่งแต่งงานช่องคลอดยังแคบ ๖. มดลูกคว่ำหน้าหรือคว่ำหลังมากผิดปกติ
๑. ก่อนใช้หมวกยาง ควรให้แพทย์ตรวจภายในก่อน เพื่อดูว่าควรใช้วิธีนี้หรือไม่ และเพื่อเลือกขนาดของหมวกยางที่เหมาะสม เมื่อเลือกขนาดได้แล้วแพทย์จะบอกวิธีใส่และเอาหมวกยางออกให้ด้วย ๒. ก่อนใส่ควรถ่ายปัสสาวะก่อน และถ้าใกล้เวลาถ่ายอุจจาระควรถ่ายเสียก่อนด้วย ๓. การใส่หมวกยาง ควรใช้ร่วมกับครีมใส่ช่องคลอดเพื่อทำลายอสุจิ โดยทาทั้งสองด้านของหมวกยาง ขนาดของยาแล้วแต่ชนิดของยาที่ใช้ ๔. ภายหลังใส่หมวกยางเรียบร้อยแล้ว จะมีผลป้องกันได้ทันที การใส่นี้จะใส่ก่อนการอยู่ร่วมกันทันที หรือจะใส่ตอนเข้านอนก็ได้ และอาจใส่ไว้ได้ตลอดคืน ๕. การเอาหมวกยางออก ต้องรออย่างน้อย ๖ ชั่วโมงหลังจากการอยู่ร่วมกันครั้งสุดท้าย ๖. การเก็บรักษา เมื่อเอาหมวกยางออกแล้วควรล้างให้สะอาดด้วยน้ำ และสบู่ฟอกตัวธรรมดา เช็ดให้แห้ง ตรวจดูรอยขาดโดยส่องดูกับแสงสว่าง แล้วจึงโรยแป้ง เก็บไว้ในกล่อง
การคุมกำเนิดแบบชั่วคราวที่ต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์ : หมวกยางคุมกำเนิด
